اگر روی نقشه قطعه Ra آمده اما گزارش اندازه‌گیری فقط Rz را نشان می‌دهد، هنوز مدرک کافی برای تطبیق زبری با نقشه ندارید. این دو پارامتر یک ویژگی را بیان نمی‌کنند. پیش از قبول قطعه یا درخواست اصلاح سطح، پارامتر، واحد و استاندارد مرجع دو مدرک را مقایسه کنید.
Ra و Rz چه چیزی را اندازه می‌گیرند؟
در راهنمای میتوتویو بر پایه ISO 21920، Ra میانگین حسابی قدرمطلق ارتفاع‌های پروفیل زبری نسبت به خط میانگین، در طول ارزیابی است. بنابراین میانگینِ قدرمطلق‌هاست؛ «ریشه میانگین مربعات» تعریف Rq است، نه Ra.
در همان راهنما، Rz از مجموع ارتفاع بلندترین قله و عمق عمیق‌ترین دره پروفیل در یک طول بخش به دست می‌آید. برای تفسیر عدد نهایی گزارش، باید روش ارزیابی و تنظیمات اندازه‌گیری همان استاندارد هم مشخص باشد. توضیح کی‌ینس درباره Rz به استاندارد قدیمی‌تر ISO 4287:1997 ارجاع می‌دهد؛ سال و نسخه مرجع را هنگام مقایسه منابع نادیده نگیرید.
چرا جدول تبدیل، معیار پذیرش قطعه نیست؟
یک میانگین به‌تنهایی شکل قله‌ها و دره‌های سطح را مشخص نمی‌کند؛ پس از یک مقدار Ra نمی‌توان مقدار دقیق Rz را با ضریبی ثابت به دست آورد. نسبت‌های تقریبی در جدول‌های تبدیل، جای اندازه‌گیری پارامتر خواسته‌شده را نمی‌گیرند.
برای مثال، فرض کنید نقشه برای نشیمن یک قطعه «حد بالای Ra» تعیین کرده، ولی برگه کنترل فقط Rz دارد. تبدیل عدد با یک جدول اینترنتی و اعلام قبولی، این اختلاف مدرک را برطرف نمی‌کند. از مسئول کنترل بخواهید پارامتر مندرج در نقشه را با روش توافق‌شده گزارش کند؛ اگر قرار است معیار عوض شود، ابتدا تغییر نقشه یا معیار پذیرش باید تأیید شود.
در نقشه‌های قدیمی، تعریف Rz را بررسی کنید
میتوتویو هشدار می‌دهد که Rz در نسخه قدیمی ISO 4287-1:1984 و استاندارد قدیمی JIS، معنای «ارتفاع ده‌نقطه‌ای ناهمواری‌ها» داشت. این تعریف را نباید خودکار با تعریف جدید یکسان گرفت. برای نقشه قدیمی، شماره و سال استاندارد یا توضیح طراح را پیدا کنید؛ صرف یکسان بودن حروف Rz برای مقایسه دو نتیجه کافی نیست.
برای سفارش و کنترل قطعه چه چیزهایی روشن باشد؟
هنگام ارسال نقشه برای خدمات تراشکاری، مشخصات زبری را به سطح مربوط وصل کنید. عبارت کلی «سطح صاف باشد» ابهام را به مرحله تحویل منتقل می‌کند. پیش از ساخت، این موارد را در نقشه یا توافق فنی ثبت کنید:
- سطح موردنظر و نام پارامتر، مانند Ra یا Rz، همراه حد مجاز و واحد؛ مثلاً میکرومتر با نماد µm.
- استاندارد و نسخه آن، به‌ویژه برای نقشه‌های قدیمی یا گزارش‌های با مراجع متفاوت.
- شرایط ارزیابی لازم طبق مرجع توافق‌شده؛ از جمله طول ارزیابی، فیلتر و محل و جهت اندازه‌گیری، هرجا در روش کنترل لازم است.
- شکل گزارش تحویل: نتیجه مربوط به کدام سطح و با چه روش و تنظیماتی به دست آمده است.
اگر مدل سه‌بعدی هم می‌فرستید، در راهنمای نقشه و مدل سه‌بعدی برای ماشین‌کاری، نقش مدارک سفارش را بررسی کنید. وجود مدل به‌تنهایی ابهام معیار زبری را رفع نمی‌کند. برای استعلام از صنایع مجد با ۰۲۱-۵۵۲۵۹۷۴۸، نقشه و مشخصات کنترل موردنظر را ارسال کنید تا امکان انجام و روش کنترل پیش از سفارش روشن شود.